Thực hiện chủ trương đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính (TTHC), lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, Bộ Tư pháp đã ban hành Quyết định số 2133/QĐ-BTP ngày 26/9/2026 về công bố các TTHC được tái cấu trúc dựa trên dữ liệu trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp và Quyết định số 2162/QĐ-BTP ngày 30/9/2026 về công bố TTHC được tái cấu trúc dựa trên dữ liệu trong lĩnh vực quốc tịch thuộc phạm vi chức năng quản lý của Bộ Tư pháp.
Trên cơ sở các quyết định của Bộ Tư pháp, Sở Tư pháp đã tham mưu Chủ tịch UBND thành phố Đồng Nai ban hành Quyết định số 3228/QĐ-UBND ngày 07/10/2026 công bố Danh mục TTHC được tái cấu trúc dựa trên dữ liệu trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp thuộc thẩm quyền giải quyết của ngành Tư pháp thành phố Đồng Nai và Quyết định số 3260/QĐ-UBND ngày 07/10/2026 công bố Danh mục TTHC được tái cấu trúc dựa trên dữ liệu trong lĩnh vực quốc tịch thuộc thẩm quyền giải quyết của ngành Tư pháp thành phố Đồng Nai. Đây là bước triển khai cụ thể nhằm đổi mới phương thức giải quyết TTHC, tăng cường khai thác, sử dụng dữ liệu điện tử và giảm thành phần hồ sơ không cần thiết.
Tái cấu trúc 12 thủ tục hành chính trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp giảm giấy tờ phải cung cấp
Theo Quyết định số 2133/QĐ-BTP, Bộ Tư pháp công bố 12 TTHC được tái cấu trúc dựa trên dữ liệu, thuộc 07 lĩnh vực của hoạt động bổ trợ tư pháp, gồm: luật sư, tư vấn pháp luật, chứng thực, quản tài viên, đấu giá tài sản, hòa giải thương mại và trọng tài thương mại.
Điểm mới nổi bật của quyết định là thay thế việc yêu cầu người dân, tổ chức nộp một số giấy tờ chứng minh bằng việc khai thác, sử dụng thông tin đã có trong các cơ sở dữ liệu điện tử, khi đáp ứng điều kiện theo quy định. Cách tiếp cận này góp phần hạn chế tình trạng người dân phải cung cấp nhiều lần cùng một thông tin cho các cơ quan nhà nước.
Cụ thể, trong lĩnh vực luật sư, đối với các thủ tục cấp, cấp lại Chứng chỉ hành nghề luật sư thuộc danh mục công bố, cơ quan giải quyết không yêu cầu người đề nghị nộp bản sao hoặc bản sao điện tử bằng cử nhân luật, bằng thạc sĩ luật khi có thể khai thác thông tin văn bằng trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về giáo dục và đào tạo. Tương tự, đối với thủ tục cấp Thẻ tư vấn viên pháp luật, cấp chứng chỉ hành nghề quản tài viên, cấp Chứng chỉ hành nghề đấu giá, thành lập Trung tâm hòa giải thương mại, đăng ký làm hòa giải viên thương mại vụ việc và thành lập, đăng ký hoạt động Trung tâm trọng tài, việc sử dụng dữ liệu văn bằng được thực hiện theo từng thủ tục và điều kiện khai thác dữ liệu tương ứng. Khi cơ quan có thẩm quyền khai thác được thông tin cần thiết trên cơ sở dữ liệu, người thực hiện thủ tục không phải nộp lại giấy tờ văn bằng tương ứng theo quy định. Đối với hai thủ tục chứng thực chữ ký người dịch thuộc danh mục, việc khai thác thông tin từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và cơ sở dữ liệu ngành Giáo dục và Đào tạo còn góp phần giảm yêu cầu xuất trình giấy tờ chứng minh thông tin căn cước, trình độ chuyên môn trong những trường hợp dữ liệu có thể được tra cứu, sử dụng hợp lệ.
Như vậy, điểm mới của Quyết định số 2133/QĐ-BTP không chỉ nằm ở việc điều chỉnh thành phần hồ sơ mà còn thể hiện sự chuyển đổi trong phương thức giải quyết TTHC: từ việc phụ thuộc chủ yếu vào giấy tờ do người dân cung cấp sang chủ động khai thác dữ liệu điện tử đã có. Qua đó, góp phần giảm chi phí chuẩn bị hồ sơ, thời gian đi lại và nâng cao hiệu quả xử lý công việc của cơ quan nhà nước.
Đơn giản hóa hồ sơ thủ tục nhập quốc tịch Việt Nam ở trong nước
Đối với lĩnh vực quốc tịch, Quyết định số 2162/QĐ-BTP công bố thủ tục nhập quốc tịch Việt Nam ở trong nước được tái cấu trúc dựa trên dữ liệu. Quyết định được ban hành trên cơ sở chủ trương cắt giảm, đơn giản hóa TTHC dựa trên dữ liệu tại Nghị quyết số 66.7/2025/NQ-CP của Chính phủ và các quy định có liên quan.
Điểm mới đáng chú ý là người có yêu cầu nhập quốc tịch Việt Nam có thể cung cấp thông tin về giấy tờ, như số, ngày cấp, nơi cấp, để cơ quan thụ lý khai thác, sử dụng dữ liệu trong Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử và Cơ sở dữ liệu quốc gia về giáo dục và đào tạo thay cho một số giấy tờ phải nộp. Các thông tin có thể được khai thác gồm giấy chứng nhận kết hôn hoặc giấy xác nhận tình trạng hôn nhân để chứng minh có vợ, chồng là công dân Việt Nam; giấy khai sinh hoặc trích lục khai sinh để chứng minh quan hệ cha, mẹ, con là công dân Việt Nam; giấy khai sinh hoặc trích lục khai sinh của con chưa thành niên xin nhập quốc tịch theo cha mẹ; văn bằng, chứng chỉ do cơ sở giáo dục của Việt Nam cấp để chứng minh trình độ tiếng Việt. Cơ quan tiếp nhận, giải quyết hồ sơ có trách nhiệm chủ động khai thác dữ liệu trên cơ sở thông tin người yêu cầu cung cấp. Trường hợp không khai thác được dữ liệu hoặc thông tin khai thác chưa đầy đủ, chưa chính xác, cơ quan thụ lý thực hiện yêu cầu bổ sung, hoàn thiện hồ sơ theo trình tự, thời hạn quy định.
Quy định này có ý nghĩa thiết thực đối với người đề nghị nhập quốc tịch Việt Nam, bởi một số giấy tờ có thể được thay thế bằng dữ liệu điện tử, qua đó giảm việc chuẩn bị, sao chụp và nộp lại giấy tờ đã được cơ quan nhà nước quản lý. Đồng thời, trách nhiệm khai thác, kiểm tra và đối chiếu dữ liệu được đặt ra rõ hơn đối với cơ quan giải quyết TTHC, góp phần nâng cao tính thống nhất, chính xác trong quá trình thụ lý hồ sơ.
Cần lưu ý, việc tái cấu trúc dựa trên dữ liệu không đồng nghĩa với việc bãi bỏ toàn bộ thành phần hồ sơ hoặc các điều kiện nhập quốc tịch Việt Nam. Người yêu cầu vẫn phải đáp ứng các điều kiện theo pháp luật về quốc tịch; việc sử dụng dữ liệu thay thế chỉ áp dụng đối với những giấy tờ được quy định và khi cơ quan có thẩm quyền khai thác được thông tin phù hợp.
Triển khai tại thành phố Đồng Nai: hướng đến nền hành chính hiện đại, lấy người dân làm trung tâm
Việc Chủ tịch UBND thành phố Đồng Nai ban hành Quyết định số 3228/QĐ-UBND và Quyết định số 3260/QĐ-UBND ngày 07/10/2026 thể hiện sự chủ động của ngành Tư pháp thành phố trong việc cụ thể hóa các quy định, hướng dẫn của Bộ Tư pháp, bảo đảm công khai danh mục TTHC được tái cấu trúc dựa trên dữ liệu thuộc thẩm quyền giải quyết tại địa phương.
Để các quy định mới phát huy hiệu quả, việc tổ chức thực hiện cần gắn với công khai, cập nhật đầy đủ thông tin TTHC; hướng dẫn người dân, tổ chức về thành phần hồ sơ và phương thức thực hiện; đồng thời bảo đảm việc kết nối, khai thác dữ liệu được thực hiện đúng thẩm quyền, đúng mục đích và tuân thủ quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Các cơ quan, đơn vị thuộc ngành Tư pháp cần thực hiện đúng trách nhiệm khai thác, kiểm tra thông tin từ các cơ sở dữ liệu; không yêu cầu người dân cung cấp lại giấy tờ tương ứng khi dữ liệu đã có thể khai thác hợp lệ theo quy định. Trường hợp dữ liệu chưa đầy đủ, chưa chính xác hoặc chưa thể khai thác, việc hướng dẫn bổ sung hồ sơ phải rõ ràng, kịp thời, tránh phát sinh yêu cầu giấy tờ không cần thiết.
Việc tái cấu trúc TTHC dựa trên dữ liệu trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp và quốc tịch là bước tiến trong cải cách hành chính gắn với chuyển đổi số của ngành Tư pháp. Với việc triển khai đồng bộ từ Trung ương đến địa phương, các quy định mới góp phần giảm gánh nặng giấy tờ, nâng cao chất lượng giải quyết TTHC, tăng tính minh bạch và từng bước hình thành phương thức phục vụ dựa trên dữ liệu, hướng đến sự thuận tiện và hài lòng của người dân, tổ chức.